Oziq-ovqat sanoati uchun zanglamaydigan poʻlat. 1-qism. Tasnifi va xususiyatlari
Korroziya — oziq-ovqat va boshqa koʻplab sanoat tarmoqlari uskunalarining asosiy muammolaridan biri. Bu muammoni hal qilish uchun zanglamaydigan poʻlat ixtiro qilingan. Bunday poʻlat tarkibida temir, xrom va nikel boʻlgan qotishmadir. Poʻlatni korroziyadan himoya qiluvchi asosiy element — xrom. Zanglamaydigan poʻlatdagi xrom miqdori 11% dan 30% gacha boʻladi, kerakli mexanik xususiyatlarni olish uchun esa turli miqdorda nikel, molibden, mis, oltingugurt, titan, niobiy va h.k. qoʻshiladi. Poʻlatlarni kimyoviy tarkibiga koʻra tasniflash muayyan qoʻllanish sohasining talablariga qarab markani tanlash imkonini beradi.
Zanglamaydigan poʻlat oziq-ovqat sanoati uchun uskunalar ishlab chiqarishda eng yaxshi materialdir.
Biroz tarix
Aslida zanglamaydigan metall insoniyatga juda qadimdan maʼlum. Hindiston va Misr hududidagi qazishmalar paytida yoshi ming yillar bilan oʻlchanadigan zanglamaydigan buyumlar topiladi. Zanglamaydigan poʻlatlarning xususiyatlari butun dunyoda kashf etilganiga qaramay, «zanglamaydigan poʻlat» ixtirosi odatda ingliz metallurgi Garri Brirliga nisbat beriladi. 1913-yilda miltiq stvollarini takomillashtirish boʻyicha tadqiqotlari davomida u kamida 11% miqdorida xrom qoʻshish poʻlatni korroziya va zangga chidamli qilishini aniqladi. Bunday poʻlatni birinchi boʻlib oshxona anjomlari ishlab chiqaruvchilari ishlatgan. 1924-yilda 18-8 deb ataladigan poʻlatning (tarkibida 18% xrom va 8% nikel bor) ixtiro qilinishi uni tezda mashhur qildi va zanglamaydigan poʻlatni qoʻllash sohalarining kengayishiga turtki berdi. Zamonaviy dunyoda ishlab chiqarishning deyarli barcha sohalari u yoki bu tarzda zanglamaydigan poʻlatdan foydalanadi.
Zanglamaydigan poʻlatlarning tasnifi
Uglerod miqdori va legirlovchi komponentlar tarkibiga koʻra farq qiladigan zanglamaydigan poʻlatlarning bir necha turi mavjud. Bu komponentlarning nisbati muayyan turdagi poʻlatning qoʻllanish sohasini belgilaydi.
Poʻlatlarning quyidagi turlari ajratiladi.
- Austenitli (magnitsiz).
Tarkibida xrom va nikel koʻp boʻlgan poʻlatlar. Eng mashhuri — tarkibida 18% xrom va 8% nikel boʻlgan 18/8 poʻlati. Bu guruh poʻlatlarining asosiy afzalliklari — korroziyaga alohida chidamliligi, issiqqa va sovuqqa bardoshliligi, bu esa ularni sutni qayta ishlash sanoatida qoʻllaniladigan asosiy poʻlatga aylantiradi. Austenitli poʻlatlar sutni pasterizatsiya qilish va sovutish uskunalarida, sut separatorlarida, pishloq tayyorlash uskunalarida, shuningdek sutni saqlash va tashish uchun turli idishlarda qoʻllaniladi. Bu poʻlatlar muzqaymoq va quruq sut ishlab chiqarishda ham keng qoʻllaniladi. Bu guruhning afzalliklariga issiq va sovuq holatdagi plastikligi, elektromagnit nurlanishga chidamliligi va ekologik tozaligi ham kiradi.
- Ferritli (magnitli).
Tarkibida xrom koʻp (16–18%) va taxminan 0,12% uglerod boʻlgan poʻlatlar. Nikel juda kam miqdorda boʻladi. Bu guruh ham korroziyaga chidamli, yuqori mustahkamlik va yaxshi plastiklikka ega. Oziq-ovqat sanoatida ham keng tarqalgan. Kuchli oksidlovchi muhitlar uchun ishlatiladi.
- Martensitli (magnitli).
Martensitli poʻlatlarda xrom kam (taxminan 13%, bu ularni boshqalarga nisbatan arzonroq qiladi) va uglerod foizi juda yuqori (1% gacha). Bunday tarkib bu poʻlatlarni shakllantirish va payvandlashni qiyinlashtiradi, ammo ularni nihoyatda qattiq va mustahkam qiladi. Bunday poʻlatlar asosan yeyiladigan detallar, shuningdek kesuvchi asboblar uchun qoʻllaniladi.
- Dupleks poʻlatlar.
Bunday poʻlatlar oldingi guruhlar tarkibining birikmasidan iborat boʻlib, ikkalasining ham xususiyatlariga ega. Masalan, austenit-ferritli qotishmalar austenitlilarga qaraganda mustahkamroq, yuqori plastikligi va korroziyaga chidamliligi bilan ajralib turadi. Ularning narxi boshqa guruhlarga qaraganda ancha yuqori.
Xulosa qilib, oziq-ovqat uskunalari uchun poʻlat tanlashda eʼtibor berish kerak boʻlgan uchta asosiy xususiyatni ajratib koʻrsatish mumkin.
- Xromning yetarli miqdori. Zanglamaydigan poʻlatda xrom miqdori kamida 11 foiz boʻlishi kerak. Aynan shu omil uni zang va korroziyaga chidamli qiladi.
- Yuqori issiqbardoshlik. Oziq-ovqat sanoatidagi texnologik jarayonlarning aksariyati termik ishlov berishni nazarda tutadi, shuning uchun uskuna tayyorlangan material yuqori haroratlarga chidamli boʻlishi kerak. Issiqbardoshlikni saqlash uchun xrom va nikelning yetarli foizi ham muhim.
- Suv va agressiv muhitlarga chidamlilik. Zanglamaydigan poʻlatlarning deyarli barcha turlari yuqori namlikka bardosh beradi va kimyoviy moddalar taʼsiriga yetarlicha chidamli.
Milberg zavodi sutni qayta ishlash uskunalarining keng turini taklif qiladi. Oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligi va gigiyenasini taʼminlash standartlariga muvofiq, zavodda ishlab chiqariladigan barcha uskunalar oziq-ovqat sanoatida qoʻllashga ruxsat etilgan yuqori sifatli zanglamaydigan poʻlatdan tayyorlanadi. Biz faqat tekshirilgan yetkazib beruvchilar bilan ishlaymiz va qoʻllaniladigan materiallar sifatini hujjatlar bilan tasdiqlay olamiz.
Agar sutni qayta ishlash uskunalarini xarid qilish ehtiyojingiz boʻlsa, saytda ariza toʻldiring yoki koʻrsatilgan telefonlar orqali mutaxassislarimiz bilan bogʻlaning.