Chiqindisiz ishlab chiqarish: sut zardobini qayta ishlash imkoniyatlari
Qisqacha. Sut zardobi — pishloq va tvorog ishlab chiqarishning qoʻshimcha mahsuloti, unda sutdagi quruq moddalarning 50% gachasi saqlanib qoladi. U shirin (pishloq zardobi) va nordon (tvorog zardobi) boʻladi hamda uzoq saqlanmaydi, shuning uchun darhol sovutiladi yoki pasterizatsiya qilinadi. Zardobni toʻkib yuborish oʻrniga uni qayta ishlash mumkin — masalan, isitish orqali tvorog va rikotta pishlogʻi olinadi.
Sut zardobi tvorog va pishloq ishlab chiqarishda hosil boʻladi va mohiyatan qayta ishlashning qoʻshimcha mahsulotidir. Biroq uni ikkilamchi xomashyo deb hisoblamaslik kerak, chunki zardobdagi foydali mikroelementlar va vitaminlar miqdori juda yuqori. Zardob tarkibida laktoferrin, immunoglobulin, B guruhi vitaminlarining toʻliq toʻplami, shuningdek, C vitamini, nikotin kislotasi, xolin, A vitamini, E vitamini va biotin, Ca, K, P, Fe, Zn kabi mikro- va makroelementlar hamda barcha almashtirib boʻlmaydigan aminokislotalar bor.
Yuqori ozuqaviy qiymati va past tannarxiga qaramay, bu foydali mahsulotdan ishlab chiqarishda foydalanadigan korxonalar kam — koʻpchiligi uni keraksiz deb shunchaki toʻkib yuboradi.
Shunga qaramay, chiqindisiz ishlab chiqarishni yaratishga qaratilgan soʻnggi jahon tendensiyalari va ekologiya sohasida kuchayib borayotgan nazorat tobora koʻproq ishlab chiqaruvchilarni zardobni qayta ishlashga undamoqda, bu esa qoʻshimcha daromad ham keltiradi.
Zardob ikki xil boʻladi:
- Shirin zardob — shveysar yoki chedder kabi pishloqlarni ishlab chiqarishda olinadi (uni pishloq zardobi deb ham atashadi);
- Nordon zardob — tvorog va boshqa achitilgan sut mahsulotlarini tayyorlash jarayonida olinadi.
Yuqorida aytilganidek, zardob yuqori ozuqaviy qiymatga ega va sutdagi quruq moddalarning 50% gachasini oʻzida saqlab qolishi mumkin.
Zardob juda qisqa muddat saqlanadi, shuning uchun qisqa muddatli saqlash uchun olingan zahoti darhol sovutilishi yoki pasterizatsiya qilinishi kerak.
Zardobni qayta ishlashning mumkin boʻlgan usullari
- Issiqlik bilan ishlov berish usullari
Issiqlik bilan ishlov berish pasterizatsiya va keraksiz kasallik qoʻzgʻatuvchi organizmlarni yoʻq qilish maqsadida isitishni, soʻngra saqlash vaqtida mahsulot xususiyatlari va sifatini saqlab qolish uchun sovutishni oʻz ichiga oladi.
Masalan, zardobni isitish orqali tvorog tayyorlash usuli qadimdan maʼlum. Italiyaning rikotta pishlogʻi ham xuddi shunday ishlab chiqariladi: zardob pasterizatorda 90 °C gacha isitiladi, jarayonni tezlashtirish uchun kislota qoʻshiladi va pishloq quyqasi hosil boʻlganda rikotta olinadi — bu mohiyatan albuminli tvorog. Ishlatilgan zardob chorva yemiga qoʻshimcha sifatida yuboriladi, korxona esa chiqindisiz ishlab chiqarish sikliga ega boʻladi.
- Separatorlash
Separatorlash usuli sut zardobini yogʻsizlantirish (sut yogʻi va kazein changini ajratib olish), shuningdek, tiniqlashtirish uchun qoʻllaniladi.
- Konservalash
Konservalash zardobni uzoq vaqt saqlash uchun pasterizatsiya va sovutish bilan birga qoʻllaniladi. Konservalash asosida mahsulotlarning buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan mikroorganizmlarning hayot faoliyatini toʻxtatish yoki fermentlar taʼsirida mahsulotlarda kechadigan biokimyoviy jarayonlarni toʻxtatish, shuningdek, oksidlanish-qaytarilish reaksiyalarini sekinlashtirish yotadi.
Zardobdan mahsulot ishlab chiqarish misollari
- Zardob pishloqlari va pishloq massalari
Zardob pishloqlari oz miqdorda yogʻsizlantirilgan sut yoki ayron (sariyogʻ chayqalgandan keyin qolgan suyuqlik) qoʻshilganda eng yaxshi chiqadi. Umumiy texnologik jarayon barcha pishloqlarniki bilan bir xil. Zardob aralashmasi 85–90 °C gacha isitiladi, unga kislota va bakterial achitqilar qoʻshiladi. Pishloq vannalaridan ham, tvorog vannalaridan ham foydalanish mumkin. Keyin hosil boʻlgan pishloq quyqasi, odatda, oʻz-oʻzidan presslanish usulida qoliplanadi. Olingan pishloq yo darhol sotiladi, yo 30–40 sutkaga yetilishga qoldiriladi. Bunday pishloq 3 sutkadan ortiq saqlanmaydi.
- Zardob ichimliklari
Zardob asosidagi ichimliklar — oson mahsulot emas, mavsumiy xususiyatga ega, biroq marjasi yuqori va sogʻliq uchun shubhasiz foydali. Bunday ichimliklarni ishlab chiqarishning umumiy texnologiyasi quyidagicha. Zardob tvorog yoki pishloq ishlab chiqarilgan zahoti idishga toʻkiladi. Soʻngra u quvurli yoki plastinali pasterizatorda 75–85 °C haroratda pasterizatsiya qilinadi. Keyin zardob sovutiladi, achitish rezervuarlariga yuboriladi va texnologiyaga muvofiq achitqi qoʻshiladi. Agar ishlab chiqarish hajmi kichik boʻlsa, bu maqsadlarda pasterizatsiya vannalaridan foydalanish mumkin. Shuningdek, bu bosqichda boshqa komponentlar, masalan, sharbat konsentrati qoʻshilishi mumkin. Achitqi qoʻshilib, yaxshilab aralashtirilgandan soʻng aralashma darhol quyish apparatlariga yuboriladi.
Bundan tashqari, zardobdan sut va qaymoqni normallashtirishda, chorva yemiga qoʻshimcha sifatida foydalaniladi.
Milberg zavodi sut mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun uskunalarning keng turini taklif etadi. Oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligi va gigiyenasini taʼminlash standartlariga muvofiq zavodda ishlab chiqariladigan barcha uskunalar oziq-ovqat sanoatida qoʻllashga ruxsat etilgan yuqori sifatli zanglamaydigan poʻlatdan tayyorlanadi.
Agar sutni qayta ishlash uskunalarini sotib olish ehtiyoji boʻlsa, saytda ariza toʻldiring yoki koʻrsatilgan telefonlar orqali mutaxassislarimiz bilan bogʻlaning.